Definicja pojęcia. Odcinek 2

IdeaLogika matematyczna poradziła sobie ze sposobem tworzenia definicji. Wydaje się, iż analityk, drzwi otwartych wyważać nie powinien, i tworząc model pojęciowy (model koncepcji, za SBVR) winien opierać się na Dobrych Praktykach.

Kryteriów kategoryzacji definicji jest wiele. Z punktu widzenia analizy biznesowej warto zwrócić uwagę na cel definicji oraz jej budowę.

Definicja, może dotyczyć istniejącego terminu, nazywana jest wówczas leksykalną, bądź nowego terminu – wówczas nosi nazwę projektującej. Definicje leksykalne, mogą być odzwierciedleniem pojęć wynikających z zewnętrznych regulacji, standardów, powszechnych konotacji bądź wewnątrzorganizacyjnego żargonu. Na przykład: Stół to mebel posiadający blat oraz co najmniej jedną nogę. Definicje projektujące, dotyczą terminów nieistniejących w momencie ich definiowania, bądź taki, których znaczenie jest zmieniane. Na przykład aliquota (termin podchodzący z obszaru sprzedaży samochodów w systemie argentyńskim, w którym miałem okazję uczestniczyć) to wskaźnik określający aktualny, procentowy poziom wpłaty na samochód. O ile definicje leksykalne są intuicyjne, o tyle definicje projektujące wymagają, jak mi się wydaje, dodatkowego komentarza. Intuicyjnie, wydaje się, iż analizując organizacje, ciężko jest mówić o projektowaniu nowych pojęć. Przyglądając się jednakże bliżej problemowi, łatwo można skonkludować, iż definicje projektujące mają szansę pojawić się w momencie, gdy projektowany jest docelowy (usprawniony) model organizacji. Wówczas bowiem, tworząc nowe zasady funkcjonowania, pojawić się mogą nowe terminy, a wraz z nimi definicje(1).

Mając zdefiniowany cel definicji, należy się przyglądnąć definicji formie. Logika matematyczna podpowiada nam kilka możliwości, z których wydaje się, iż największe przełożenie na codzienność analityczną może mieć metoda równościowa. Bazuje ona na schemacie wyrażeniowym składającym się z trzech podstawowych części oraz łącznika równościowego:

[definiowany termin] [łącznik równościowy] [termin ogólny] [wyrażenie różnicujące].

Przykładem definicji skonstruowanej według powyższej formy jest:

Stół to mebel posiadający blat oraz co najmniej jedną nogę.

Definiowanym terminem jest stół. Łącznikiem równościowym jet to. Terminem ogólnym jest mebel, a wyrażeniem różnicującym posiadający blat oraz co najmniej jedną nogę. Warto przy okazji zwrócić uwagę na fakt, iż wiele rożnych wyrażeń może definiować to samo znaczenie. Dla przykładu, definicję stołu można byłoby zapisać jako Stół jest meblem posiadającym blat oraz co najmniej jedną nogę. Znaczenie jest identyczne, jak w przypadku wcześniejszej definicji.

Zakładając, iż definicje pojęć stanowią składową modelu pojęć, można zastanawiać się, czy wykorzystywane w definicji terminy mogą mieć odzwierciedlenie na diagramach. Odpowiedź, jak łatwo się domyślić, jest twierdząca. Zarówno pojęcia specjalizowane, jak i generyczne mogą stanowić składową modelu pojęć; dla omawianych przykładów mógłby on wyglądać następująco.

ModelPodsumowując, tworzenie definicji jest działaniem opartym o wiedzę (a nie Palec Boży), i w związku z tym powinno być realizowane systemowo. Niedefiniowanie pojęć jest błędem, definiowanie pojęć w sposób niesystemowy jest błędem a definiowanie w sposób właściwy…koniecznością. Nie jest to żadna dodatkowa wartość, lecz warunek konieczny do stworzenia poprawnego modelu biznesu.

W sumie, oczywiste. Ale dlaczego, nie powszechne?

(1) W kategoriach Business Process Management, i spojrzenia na zagadnienie z punktu widzenia metodyki Riva, naturalnym kandydatem na terminy wymagające stworzenia definicji projektujących są designed business entities.


Licencja Creative Commons
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.